Moduł 13. Case studies i sprawdzian praktyczny
Od dokumentu źródłowego do rozrachunku, zapisu, kontroli i bezpiecznej korekty | Stan źródeł: 31 lipca 2026 r.
Moduł 13 nie wprowadza nowego obszaru wiedzy — sprawdza, czy uczestnik potrafi połączyć instrument, dokument, role stron, konto, instrukcję, pieniądze, rozrachunek, zapis klienta, zdarzenie korporacyjne i kontrolę końcową.
Nazwy emitentów, uczestników i klientów są fikcyjne. Liczby są celowo proste, aby oceniać logikę operacyjną, a nie sprawność rachunkową.
Model odpowiedzi: sześć elementów
| Element | Pytanie egzaminacyjne | Minimalny dowód |
|---|---|---|
| 1. Fakt | Co faktycznie się wydarzyło? | dokument źródłowy, komunikat, status |
| 2. Reguła | Jaka zasada ma zastosowanie? | aktualna regulacja KDPW, prawo, procedura |
| 3. Decyzja | Co robimy i czego nie wolno robić? | zapis decyzji i akceptacja |
| 4. Wykonanie | Kto, kiedy i w jakim systemie działa? | identyfikator operacji, czas, operator |
| 5. Kontrola | Skąd wiemy, że wynik jest prawidłowy? | uzgodnienie KDPW–agregacja–klient–pieniądze |
| 6. Zamknięcie | Czy skutki i przyczyna zostały domknięte? | rejestr różnic, RCA, test skuteczności |
Mapa modułu
| Case | Proces | Główna kompetencja |
|---|---|---|
| 1 | Transakcja od zlecenia do zapisu | oddzielenie obrotu, rozliczenia, rozrachunku i księgowania |
| 2 | Rejestracja emisji | kontrola kompletności danych, ról i momentu rejestracji |
| 3 | Brak rozrachunku | diagnoza pokrycia, blokad, płynności i faila |
| 4 | Transfer portfela | kontrola ilości oraz danych kosztowych i podatkowych |
| 5 | Dywidenda i odsetki | dzień D, kalkulacja brutto, alokacja, pieniądze i podatek |
| 6 | Wykup instrumentu | powiązanie płatności z wyrejestrowaniem i raportowaniem |
| 7 | Błąd ewidencyjny | dowód, korekta bez nadpisania historii i RCA |
| Egzamin | Dzień operacyjny Banku Meridian | priorytetyzacja kilku zdarzeń i obrona decyzji |
Case 1. Transakcja od zlecenia do zapisu
Dossier: Klient kupił 2 000 akcji ALFA po 40,00 zł (wartość 80 000 zł), prowizja 240 zł, środki przed transakcją 100 000 zł.
Model rozwiązania: Zlecenie tworzy transakcję i potwierdzenie handlowe → infrastruktura wyznacza zobowiązania → KDPW przeprowadza rozrachunek. Po rozrachunku klient ma 2 000 akcji ALFA i gotówkę 19 760,00 zł (100 000 − 80 000 − 240). Wartość DvP (80 000 zł) i prowizja (240 zł) to odrębne elementy kontroli — nie wolno ich mieszać w instrukcji rozrachunkowej. Jeśli KDPW nie potwierdza rozrachunku, nie wolno przedstawiać pozycji jako bezwarunkowo rozrachowanej.
Case 2. Rejestracja emisji obligacji komercyjnych
Dossier: OMEGA sp. z o.o. emituje 10 000 obligacji × 1 000 zł nominału (10 mln zł łącznie), kupon 6,20%, wykup 15.06.2029. Formularz gotowy o 10:35, brak potwierdzenia harmonogramu płatności.
Model rozwiązania: Emitent odpowiada za decyzję o emisji, agent emisji weryfikuje przesłanki (art. 7a), KDPW rejestruje na podstawie prawidłowego wniosku. Godzina 10:35 przed cut-off 11:00 nie gwarantuje rejestracji — brak potwierdzonego harmonogramu jest brakiem krytycznym, agent powinien wstrzymać wysłanie formularza do czasu uzupełnienia. Kontrola ilościowa: 10 000 sztuk ORAZ 10 000 × 1 000 zł = 10 000 000 zł — obie sumy trzeba uzgodnić.
Case 3. Brak rozrachunku
Dossier: Klient sprzedał 12 000 akcji BETA po 25 zł (kwota DvP 300 000 zł). Na koncie: 7 000 AVAI, 5 000 BLCA (ważna blokada). Instrukcja zestawiona, nierozrachowana.
Model rozwiązania: Łączny stan 12 000 nie oznacza pokrycia — pokryciem jest tylko pozycja we właściwym statusie, którą można legalnie obciążyć. Nie wolno zwolnić blokady tylko po to, by uniknąć faila — potrzeba terminowego rozrachunku nie znosi praw osoby, na rzecz której ustanowiono blokadę. Rozrachunek częściowy bada się tylko, gdy jest dopuszczony dla zlecenia i rynku.
Case 4. Transfer portfela klienta
Dossier: Transfer 1 250 akcji ALFA (800 + 450, dwie partie) i 300 obligacji OMEGA, typ INTP. Brakuje danych o prowizji 63 zł dla jednej partii.
Model rozwiązania: Przenosi się dokładnie 1 250 akcji ALFA. Dla PIT-38 trzeba przekazać: datę nabycia, koszt nabycia i inne koszty (prowizje) dla każdej partii. Brakującej prowizji nie wolno szacować ani pomijać — trzeba wrócić do dokumentu źródłowego. Przedwczesne uznanie po stronie przyjmującej przed potwierdzeniem obciążenia po stronie przekazującej tworzy podwójnie dostępne papiery.
Case 5. Dywidenda i odsetki
Wariant A — dywidenda ALFA: 120 000 akcji Banku Meridian, dywidenda 0,75 zł/akcję. Klient A: 50 000 akcji → 37 500 zł. Klient B: 40 000 akcji → 30 000 zł. Rachunek zbiorczy: 30 000 akcji → 22 500 zł. Suma 90 000 zł = środki otrzymane.
Jeśli suma rachunków szczegółowych to 120 100 (o 100 więcej niż KDPW): nadwyżka uniemożliwia automatyczną alokację — trzeba zabezpieczyć snapshot dnia D i zlokalizować pierwszy błędny ruch.
Wariant B — odsetki OMEGA: 1 000 obligacji × 1 000 zł, kupon 6,00% → jedna obligacja 60 zł. Klient C (600 obligacji): 36 000 zł. Klient D (400): 24 000 zł. Suma: 60 000 zł.
Case 6. Wykup obligacji
Dossier: Wykup 4 000 obligacji OMEGA × 1 000 zł nominału (4 mln zł kapitału), ostatni kupon 6% = 240 000 zł. Bank Meridian jest agentem płatniczym.
Model rozwiązania: Kapitał (zwrot nominału) i kupon (świadczenie dochodowe) mają odrębną kalkulację, ale wspólne uzgodnienie pieniędzy. Jeśli środki na kapitał wpłynęły w pełni, ale brakuje 20 000 zł na odsetki — nie można uznać zdarzenia za wykonane. Wymagana natychmiastowa eskalacja do emitenta, ograniczenie błędnej wypłaty. Wpływ pełnej kwoty kapitału nie jest jeszcze dowodem pełnego wykupu — dopiero zgodność pozycji, pieniędzy, płatności i wyrejestrowania pozwala zamknąć zdarzenie.
Case 7. Znalezienie i naprawienie błędu ewidencyjnego
Dossier: KDPW: 97 000 AVAI + 3 000 BLCA (suma 100 000). System wewnętrzny: 97 400 AVAI + 2 600 BLCA (też 100 000). Rachunki klientów: 100 100. Konto techniczne: −100.
Model rozwiązania: Dwie ukryte różnice: 400 akcji błędnie w AVAI zamiast BLCA, oraz 100 akcji nadwyżki na rachunkach klientów skompensowanej ujemnym kontem technicznym. Zgodność sumy ISIN (100 000) nie potwierdza właściciela ani statusu. SZD KDPW wymagają niezmienności zapisów po zamknięciu dnia — korektę wprowadza się z datą następnego dnia, z pełnym śladem. RCA: objaw (AVAI +400) → przyczyna bezpośrednia (błędne mapowanie) → luka kontrolna (uzgodnienie tylko po ISIN) → przyczyna organizacyjna (brak testu regresji) → działanie (naprawa mapowania, monitoring kolejnych zamknięć).
Końcowy sprawdzian praktyczny — Bank Meridian, 14 sierpnia
Sześć jednoczesnych zdarzeń (E1–E6): niezestawiona sprzedaż BETA, transfer ALFA z brakującą prowizją, emisja DELTA bez potwierdzonego harmonogramu, dywidenda ALFA z nadwyżką 100 akcji, wykup OMEGA z niedoborem kapitału, błędne statusy GAMMA (400 akcji).
Kluczowe wyniki liczbowe
| Pozycja | Wynik |
|---|---|
| E3 — wartość nominalna DELTA | 5 000 000 zł |
| E4 — dywidenda wg KDPW (220 000 × 0,60 zł) | 132 000 zł |
| E4 — dywidenda wg błędnej sumy klientów (220 100 × 0,60 zł) | 132 060 zł |
| E4 — różnica | 60 zł nadmiernej alokacji |
| E5 — należny kapitał (3 000 × 1 000 zł) | 3 000 000 zł |
| E5 — niedobór kapitału (vs. otrzymane 2 950 000 zł) | 50 000 zł |
Model kolejności działań
- Zabezpieczyć snapshoty E4 i E6, ograniczyć użycie spornych pozycji przed dniem D.
- Eskalować niedobór 50 000 zł w E5.
- Skontaktować się z kontrahentem E1 i porównać pola zestawienia.
- Wstrzymać merytoryczną akceptację E3 do potwierdzenia harmonogramu.
- Uzyskać dokument prowizji dla E2.
- Odtworzyć E4 do poziomu rachunku klienta.
- Dla E6 przygotować korektę następnego dnia i RCA.
- Przed porankiem dnia D — niezależna osoba potwierdza status wszystkich zdarzeń.
Punktacja (100 punktów łącznie)
Priorytety i wpływ (10) · E1 instrukcja (10) · E2 transfer (10) · E3 emisja (10) · E4 dywidenda (15) · E5 wykup (10) · E6 statusy (10) · Kolejność działań (10) · Rejestr różnic (10) · Notatka kierownicza (5).
| Wynik | Ocena |
|---|---|
| 90–100 | samodzielna gotowość do prowadzenia przypadków pod nadzorem proceduralnym |
| 75–89 | dobry poziom; potrzebne uzupełnienie wskazanych luk |
| 60–74 | rozumienie podstaw, ale niewystarczająca kontrola całości procesu |
| poniżej 60 | powrót do wskazanych modułów i ponowne rozwiązanie sprawdzianu |
Słownik końcowy
Dossier — kompletny zestaw dokumentów, danych, decyzji i dowodów dotyczących jednej sprawy. DvP — dostawa papierów powiązana z płatnością. Matching — zestawienie zgodnych instrukcji stron. Fail — brak rozrachunku w zamierzonej dacie. INTP — typ operacji dla transferu portfela. RCA — analiza przyczyny źródłowej (objaw, przyczyna bezpośrednia, luka kontrolna, działanie zapobiegawcze). Kontrola czterech oczu — niezależna weryfikacja decyzji przez drugą upoważnioną osobę.
Źródła
Regulamin KDPW od 09.02.2026. Szczegółowe Zasady Działania KDPW od 22.04.2026. Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi, art. 7a. Ustawa o obligacjach. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (koszty odpłatnego zbycia, PIT-8C/PIT-38). Rozporządzenie UE nr 909/2014 (CSDR). Rozporządzenia delegowane (UE) 2017/392 i (UE) 2018/1229. KDPW — rejestracja przez agenta emisji, rozrachunek papierów wartościowych, zdarzenia korporacyjne, wypłata świadczeń przez agenta płatniczego. Moduły 1–12 kursu EWIDENCJA. Materiały autorskie Małgorzaty Chacińskiej, cz. I–VI, 2012/2013.
Materiał kursowy | stan źródeł: 31 lipca 2026 r.